Grudzień 2021

Przeciwdziałanie lichwie, czyli ograniczenia pożyczkowe

Grudzień 2021

Przeciwdziałanie lichwie, czyli ograniczenia pożyczkowe

Rządowy projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu przeciwdziałania lichwie, który lada dzień zostanie skierowany do Sejmu, wprowadzi istotne zmiany w zakresie umów pożyczek oraz obciąży instytucje pożyczkowe dodatkowymi obowiązkami. Nowe zasady będą stosowane do umów pożyczek i kredytów konsumenckich zawartych po dniu wejścia w życie nowelizacji.

Wskazane poniżej regulacje nie znajdą zastosowania w przypadku umów kredytów i pożyczek, udzielanych przez banki.

Koszty pozaodsetkowe

Propozycja zmian w kodeksie cywilnym zasadniczo utrudni zawieranie potocznie zwanych umów na lichwiarski procent. Wprowadzone zostanie pojęcie tzw. „kosztów pozaodsetkowych”, przez które rozumie się:

  1. marże, prowizje lub opłaty związane z przygotowaniem umowy pożyczki, udzieleniem pożyczki lub jej obsługą,
  2. opłaty związane z odroczeniem terminu spłaty pożyczki, jej nieterminową spłatą,
  3. koszty usług dodatkowych: ubezpieczeń, zabezpieczenia, poszukiwania informacji dot. pożyczkobiorcy, jeśli ich poniesienie jest niezbędne do zawarcia umowy,
  4. wynagrodzenie agenta lub pośrednika pożyczkodawcy, jeśli koszty te ponosi pożyczkobiorca.

Kosztami pozaodsetkowymi nie są opłaty notarialne i daniny o charakterze publicznoprawnym (np. podatki).

W umowie pożyczki zawieranej z osobą fizyczną, niezwiązanej bezpośrednio z działalnością gospodarczą lub zawodową tej osoby, maksymalna wysokość kosztów pozaodsetkowych będzie ograniczona według wzoru:

MKP = K × n/R × 20%

w którym poszczególne symbole oznaczają:

  • MKP – maksymalną wysokość kosztów pozaodsetkowych,
  • K – całkowitą kwotę pożyczki, rozumianą jako suma wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących współfinansowanych kosztów pożyczki, które pożyczkodawca wydaje pożyczkobiorcy na podstawie umowy,
  • n – okres spłaty wyrażony w dniach, licząc od dnia wydania przedmiotu pożyczki,
  • R – liczbę dni w roku.

Omówmy to na przykładzie. Całkowita kwota pożyczki wynosi 10.000 zł i umowa została zawarta 1 stycznia 2022 roku (wtedy też wypłacono środki) na sześć miesięcy, czyli do 30 czerwca 2022 roku. Daje to zatem 180 dni. Wobec tego po podstawieniu ww. danych do wzoru okazuje się, że maksymalne koszty pozaodsetkowe w przypadku pożyczki w kwocie 10.000 zł, udzielonej na pół roku, wyniosą w przybliżeniu 986,30 zł.

W całym okresie pożyczki koszty pozaodsetkowe nie mogą przekroczyć 25% całkowitej kwoty pożyczki.

Przepisy o maksymalnej wysokości kosztów pozaodsetkowych będą bezwzględnie obowiązujące, co oznacza, że nie będzie możliwości wyłączenia ani ograniczenia ww. zasad w umowie.

Zabezpieczenie umowy pożyczki

Jeśli strony chcą ustanowić zabezpieczenie roszczeń z umowy pożyczki z osobą fizyczną, zawieranej bez związku z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą, to takie zabezpieczenie będzie musiało zostać określone w tej umowie. Każde późniejsze zabezpieczenie, nieokreślone w umowie, będzie nieważne. W umowie należy określić sposób zabezpieczenia, rzecz lub prawo będące przedmiotem zabezpieczenia oraz jego wartość. Suma zabezpieczenia nie może przekroczyć wartości przedmiotu pożyczki, powiększonej o:

  1. odsetki maksymalne za okres, na który została udzielona pożyczka,
  2. odsetki maksymalne za opóźnienie do 6 miesięcy oraz
  3. maksymalną wysokość kosztów pozaodsetkowych.

Powyższych ograniczeń nie stosuje się w przypadku zabezpieczenia będącego hipoteką lub zastawem rejestrowym oraz w przypadku umów zawieranych przez banki. W związku z wprowadzeniem tej regulacji także zabezpieczenie w formie notarialnego aktu poddania się egzekucji obwarowano dodatkowymi wymogami i ograniczono do ww. wysokości. Do wniosku o nadanie klauzuli wykonalności na taki akt notarialny będzie trzeba dołączyć dokument potwierdzający wydanie przedmiotu pożyczki pożyczkobiorcy.

Obowiązki informacyjne pożyczkodawcy i wcześniejsza spłata

Przed zawarciem umowy pożyczkodawca obowiązany będzie informować pożyczkobiorcę o łącznej wysokości kosztów pozaodsetkowych, wysokości odsetek oraz kwocie należnej z tytułu odsetek.

Jeśli pożyczkobiorca będący osobą fizyczną będzie chciał wcześniej spłacić pożyczkę, to pożyczkodawca nie będzie mógł żądać odsetek za okres pozostały do zakończenia okresu, na który została udzielona pożyczka. Dodatkowo poniesione koszty pozaodsetkowe zostaną wówczas obniżone o koszty dotyczące okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy – nawet, jeśli pożyczkobiorca poniósł te koszty wcześniej.

Dodatkowe wymogi poprzedzające udzielenie kredytu konsumenckiego i konsekwencje ich niezastosowania

Kredytodawca przed udzieleniem kredytu konsumenckiego będzie obowiązany odebrać od konsumenta oświadczenie o jego dochodach i wydatkach w zakresie niezbędnym do oceny jego zdolności kredytowej. Co więcej, to oświadczenie będzie weryfikowane przez kredytodawcę – w tym celu kredytobiorca przedstawi dokumenty sporządzone przez pracodawcę lub organy administracji publicznej (np. rozliczenie PIT).

Bardzo istotną konsekwencją udzielenia kredytu z naruszeniem ww. obowiązków bądź gdy z treści oświadczenia konsumenta wynika, że na dzień zawarcia umowy konsument miał zaległości w spłacie innego zobowiązania powyżej 6 miesięcy, a kredyt konsumencki nie został wykorzystany w celu spłaty tej zaległości, jest zakaz zbycia wierzytelności z takiej umowy. Naruszenie zakazu będzie skutkować nieważnością zbycia. Co więcej, dochodzenie takiej wierzytelności będzie dopuszczalne dopiero po całkowitej spłacie (wygaśnięciu bądź stwierdzeniu przez sąd nieistnienia) wcześniejszego zobowiązania. W czasie trwania zakazu zbywania i dochodzenia wierzytelności, termin przedawnienia biegnie „normalnie”, zaś odsetki i koszty pozaodsetkowe nie mogą być naliczane.

Jeśli konsument zalega ze spłatą kredytu konsumenckiego, kredytodawca niebędący bankiem ani SKOK-iem będzie obowiązany przekazywać informację o zaległości do Biura Informacji Kredytowej lub do Biura Informacji Gospodarczej. 

Maksymalne koszty pozaodsetkowe kredytu konsumenckiego

Obecnie ustawa o kredycie konsumenckim reguluje już maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu konsumenckiego, niemniej nowelizacja przewiduje wprowadzenie rozróżnienia tych kosztów w zależności od czasu trwania umowy oraz zmianę ich wysokości.

Tym sposobem dla kredytu konsumenckiego o okresie spłaty nie krótszym niż 30 dni maksymalną wysokość kosztów pozaodsetkowych oblicza się według wzoru:

MPKK = (K × 10%) + (K × n/R × 10%)

w którym poszczególne symbole oznaczają:

  • MPKK – maksymalną wysokość kosztów pozaodsetkowych,
  • K – całkowitą kwotę kredytu,
  • n – okres spłaty wyrażony w dniach,
  • R – liczbę dni w roku.

Zróbmy symulację maksymalnych kosztów pozaodsetkowych w przypadku umowy kredytu wynoszącego 10.000 zł, zawieranej na 180 dni. Maksymalne koszty pozaodsetkowe wyniosą 1439,15 zł.

W przypadku kredytu konsumenckiego o okresie spłaty krótszym niż 30 dni, maksymalna wysokość kosztów pozaodsetkowych będzie obliczana według wzoru:

MPKK = K x 5%

w którym poszczególne symbole oznaczają:

  • MPKK – maksymalną wysokość kosztów pozaodsetkowych,
  • K – całkowitą kwotę kredytu.

W każdym przypadku maksymalne koszty pozaodsetkowe nie mogą przekroczyć 45% całkowitej kwoty kredytu.

Zaostrzone wymogi wobec instytucji pożyczkowych

Obecnie instytucja pożyczkowa może prowadzić działalność w formie spółki akcyjnej bądź spółki z ograniczoną odpowiedzialnością o minimalnym kapitale zakładowym wynoszącym 200.000 zł. Nowelizacja zakłada ograniczenie formy działalności instytucji pożyczkowej do spółki akcyjnej o minimalnym kapitale zakładowym wynoszącym 1.000.000 zł.

Dodatkowo środki przeznaczane przez instytucje pożyczkowe na udzielanie kredytów konsumenckich nie będą mogły pochodzić z działalności polegającej na gromadzeniu środków pieniężnych innych podmiotów, w tym z emisji obligacji lub innych instrumentów dłużnych, ani ze źródeł nieudokumentowanych.

Instytucje pożyczkowe będą objęte nadzorem KNF

Jeśli ustawa mająca przeciwdziałać lichwie wejdzie w życie, instytucje pożyczkowe w zakresie udzielania kredytu konsumenckiego zostaną objęte nadzorem Komisji Nadzoru Finansowego.

W konsekwencji, instytucja pożyczkowa będzie objęta szeregiem obowiązków sprawozdawczych. KNF będzie mogła również żądać od takiej instytucji wyjaśnień, informacji i dokumentów.


2021-12-29 19:50:55

Kancelaria Malinowscy i Wspólnicy